Tám đặc điểm của Trần thức Thái cực quyền (Phần 10)

Được gửi vào 18/03/2008

ĐẶC ĐIỂM 7 : CƯƠNG NHU TƯƠNG TRỢ

Sách Thái cực quyền phổ viết rằng :
”Cực mềm mại, sau đó cực cứng cỏi;
Bề ngoài mềm mại, bên trong cứng cỏi, đạt tới cái bề ngoài mềm mại thì tự nhiên đạt đến cái bên trong cứng cỏi;
Thái cực quyền không thể để mất sự mềm mại. Lấy tinh thần ý khí làm gốc, lâu dần tự nhiên hiểu rõ;
Công phu vận động là trước hết phải làm cho cứng thành mềm, sau đó luyện mềm thành cứng. Tới được mức độ cao thì chí nhu chí cương. Cương nhu thích đáng, thì thấy rõ lẽ âm dương, Bởi vậy môn quyền thuật này không gọi là Cương, cũng không gọi là Nhu, mà lấy cái vô danh của Thái cực để đặt tên vậy”

Từ những điều trên đây, chúng ta thấy rằng, luyện tập Thái cực quyền, thì trước hết phải trừ bỏ sự cứng nhắc, trì trệ trong động tác, làm cho động tác trở nên mềm mại linh hoạt.

Đó là giai đoạn "Nhu hoá" (làm cho mềm mại). Giai đoạn này càng dài càng tốt, cho tới khi nào không còn một chút cứng cỏi trì trệ nào trong động tác mới thôi.

Đạt tới mức độ động tác cực mềm mại linh hoạt, thì tự nhiên động tác phát sinh sức mạnh. Sức mạnh này là do sự vận động mà ra, không phải là sức mạnh có sẵn trong thân thể. Càng mềm mại, thì sức bật càng mạnh, do tính chất đàn hồi của bắp thịt.

Đạt tới mức độ đó mới là "bề ngoài là nhu, nhưng trong là cương" vậy. Bởi thế còn nói là "ẩn tắc nhu, hiển tắc cương" (nghĩa là sức mạnh đem giấu đi là nhu, mà thể hiện ra là cương). Đến lúc công phu luyện tập tinh tiến, thì bề ngoài cực nhu, mà bên trong cực cương.
Bởi vậy, từ nhu mà có cương, rồi từ cương mà có nhu, cương nhu hỗ trợ cho nhau, chính là đặc điểm thứ bảy của Thái cực quyền vậy. Để nắm vững đặc điểm này ta xét các vấn đề sau :

1. Tính chất cương nhu tương trợ

Làm thế nào để nhận biết chính xác về cương nhu trong Thái cực quyền? Đó là điều mà bất cứ ai luyện tập môn quyền thuật này cũng đều muốn biết. Để giải đáp vấn đề , lại phải nói về hoàn cảnh phát triển của Thái cực quyền.

Phần lớn dân chúng cư ngụ hai bên bờ sông Hoàng Hà đều ưa thích luyện tập những môn quyền thuật cứng cỏi mạnh mẽ. Bởi vậy ở lưu vực Hoàng Hà, Thái cực quyền cũng có xu hướng trở nên cứng mạnh. Tuy nhiên các danh sư theo đúng lối của dòng họ Trần, vẫn cố gắng giữ lại nguyên tắc Thái cực âm dương. Do đó mà Thái cực quyền mang nét đặc sắc cương nhu tương trợ.

Ở lưu vực Trường Giang, các phần tử trí thức luyện tập Thái cực quyền với mục đích bảo vệ sức khoẻ, đã chiếm một tỷ lệ rất cao. Vì mục đích luyện tập thể chất, nên Thái cực quyền ở lưu vực Trường Giang đã phát triển theo xu hướng mềm mại uyển chuyển. Nhưng phái Thái cực quyền họ Dương lại còn chú trọng tới kỹ thuật tự vệ, do đó tạo thành đặc điểm "nhu trung ngụ cưong".

Vì vậy mà Thái cực quyền được lưu truyền tới ngày nay, vẫn giữ được đặc tính cương nhu tương trợ. Tuy nhiên, người học tập Thái cực quyền vẫn hoặc có thể chú trọng về Nhu nhiều hơn, hoặc chú trọng về Cương nhiều hơn. Còn nói rằng thuần Nhu mà không có Cương, hoặc thuần Cương mà không có Nhu, thì chẳng những Thái cực quyền, mà tất cả các môn quyền thuật khác đều không có tình trạng đó. Bởi tình trạng đó không có ích lợi cho cả việc luyện tập thể chất lẫn kỹ thuật tự vệ. Cả đến những môn quyền thuật được gọi là Ngạnh công quyền, tức quyền thuật cứng mạnh, cũng vẫn chứa đựng tính chất Nhu ở trong. Bởi vậy cứng hay mềm là nói một cách nói tương đối mà thôi. Từ đó, nếu chúng ta gặp danh từ "Nhu công Thái cực quyền", thì có nghĩa môn Thái cực quyền thiên về Nhu nhiều hơn Cương, chứ không phải thuần Nhu vô Cương. Chúng ta cũng nhận định như vậy với danh từ "Cương công Thái cực quyền".

2. Tìm Nhu để đạt tới Cương

Một người bình thường, dù có tập luyện qua quyền thuật hay không cũng từng mang vác những vật nặng trong đời sống hàng ngày, cũng từng dùng sức trong các động tác hàng ngày. Bởi vậy, trong các động tác đó, ít nhiều vẫn có sự cứng cỏi. Nhưng nếu muốn luyện tập Thái cực quyền cho có kết quả, thì trước hết phải cố gắng chú ý trừ bỏ sự cứng cỏi trong các động tác. Đó là trong thời kỳ đầu tiên.
Trong thời kỳ này, cần chú ý luyện tập, lâu dần sẽ biến đổi tất cả các động tác cứng cỏi nặng nề thành các động tác mềm mại linh hoạt. Sự tập luyện lâu ngày đó sẽ tạo thói quen, về sau hễ thực hiện động tác nào, thì động tác đó tự nhiên mềm mại linh hoạt, mà không cần cố gắng chú ý tới nữa.

Như đã nói, trong Thái cực quyền có nguyên tắc "nhu trung ngụ cương", nên dù là ở trong thời kỳ đầu tiên, tập luyện các động tác mềm mại cũng không phải là thuần Nhu, mà là đi tìm cái Nhu, để chuẩn bị đạt tới cái Cương vậy.
Mặt khác, sự mềm mại linh hoạt cũng là điều kiện dẫn tới sự quán thông liên tục trong các bộ phận của thân thể, giúp ích rất nhiều trong việc luyện tập thể chất.

3. Luyện Nhu thành Cương

Như trên đã nói, giai đoạn tập luyện các động tác mềm mại, còn có mục đích chuẩn bị để đạt tới sự cứng cỏi mạnh mẽ. Sau giai đoạn đó là tới giai đoạn luyện Nhu thành Cương.

Sách Thái cực quyền phổ viết rằng :"Hữu tâm cầu nhuyễn, vô ý thành Cương", nghĩa là để tâm trí cầu sự mềm mại, rồi tự nhiên mà thành cứng cỏi, không cần phải để ý tới. Bởi vậy các động tác của Thái cực quyền không cần phải dùng sức, mà cần sự mềm mại. Sự mềm mại tự nhiên này là mềm mại tự nhiên có ý thức, không phải là sự mềm mại buông thả (chẳng hạn để cho cánh tay rơi tự do từ trên xuống). Sự mềm mại tự nhiên có ý thức, là sự mềm mại tự nhiên được chuẩn bị, hầu có thể lợi dụng được tính chất đàn hồi của bắp thịt. Sức đàn hồi của bắp thịt được gia tăng, thì tự nhiên động tác ngầm chứa sức mạnh ở trong. Sức mạnh này nếu được ý thức đem ra vận dụng, thì chính là loại sức mạnh mà Thái cực quyền đòi hỏi. Sức mạnh đó chính là cái Cương trong Thái cực quyền vậy.

Sau khi đã hiểu rõ thế nào là Cương trong Thái cực quyền, chúng ta mới nói tới vấn đề làm thế nào để luyện Nhu thành Cương. Cái Cương được gia tăng, là do sự thể hiện cái Nội khí quán thông trong cơ thể. Cái Cương được gia tăng, cũng là do các động tác xoay chuyển (tức Triền ty), và do sự lợi dụng tính chất đàn hồi của bắp thịt.

Bởi vậy, trong khi tập luyện, chỉ việc chú trọng tới động tác mềm mại tự nhiên, các động tác xoay chuyển cho linh hoạt, thì tự khắc cái Cương sẽ tới. Vì thế mà sách Thái cực quyền phổ mới nói "Thường cầu nhu nhuyễn chi vu ngoại, cửu chi tự đắc kiên cương chi vụ nội", nghĩa là luôn luôn làm sao cho sự mềm mại thể hiện ra bên ngoài, thì lâu dần tự nhiên có được sự cứng cỏi ở bên trong.
Đó là phương pháp luyện Nhu thành Cương trong Thái cực quyền. Áp dụng phương pháp này thật thuần thục, thì sẽ đạt tới trình độ "hốt Nhu hốt Cương", muốn Nhu thì được Nhu, muốn Cương thì được Cương vậy.

4. Cương Nhu biến đổi

Sự biến đổi cương nhu, về phương diện thần khí mà nói, tức là sự ẩn và hiện. Ẩn đi là Nhu, mà hiện ra là Cương vậy. Về phương diện động tác mà nói, tức là tuỳ động tác khai hay hợp. Khi động tác đang diễn tiến là Nhu, khi động tác đạt tới cực điểm của nó ( tức là chổ chấm hết để sang động tác khác), thì là Cương.

Như vậy, thần khí ẩn hiện và động tác khai hợp, sẽ khiến cho Cương Nhu xuất hiện và biến đổi. Trong khi động tác đang diễn tiến , thần khí thay đổi cùng với động tác, lúc đó là Nhu. Khi động tác đạt tới điểm chót của nó, thì thần hiển khí tụ, và tự nhiên cái Cương hiện ra. Nhận biết được điều này, chúng ta sẽ thấy rằng, trong mỗi động tác của Thái cực quyền đều có cả Nhu lẫn Cương, và Cương Nhu tương trợ cho nhau.

Chúng ta có thể tóm tắt về nguyên tắc Cương Nhu tương trợ như sau :
- Nếu chỉ là thuần Cương, thì khí bày ra ở toàn thân, khi động tác đạt tới chung điểm của nó, thì cái Cương giảm sút nhiều, hoặc không còn nữa.
- Nếu chỉ là thuần Nhu, thì khí sẽ tán mà không tụ, đến khi động tác đạt tới chung điểm, thì càng không thể có Cương xuất hiện.
- Lúc nên Cương mà dùng Nhu, thì khí cần tụ mà không tụ. Nên Nhu mà dùng Cương, thì khí cần tán mà không tán. Cả hai trường hợp này đều không đạt tới tình trạng Cương Nhu tương tùy.
- Cho nên người khéo dùng Cương Nhu, thì động tác tiến thì dùng Nhu, động tác tới chung điểm thì dùng Cương. Cũng như con chuồn chuồn nhúng chân xuống mặt nước (Thanh đình điểm thuỷ), vừa chạm vào mặt nước là nó lập tức cất mình lên ngay, khoảng tích tắc mà chuồn chuồn chạm mặt nước, chính là chung điểm của động tác xà xuống. Khi chuồn chuồn xà xuống là Nhu khi nó chạm vào mặt nước là Cương.
- Nắm được nguyên tắc Cương Nhu biến đổi như vậy, mới dùng được Cương Nhu, và tránh được các khuyết điểm trong Thái cực quyền.

5. Thực hiện nguyên tắc Cương Nhu tương trợ

a. Cố gắng thực hiện sự mềm mại
Người mới học, tất nhiên phải học nhiều động tác khác nhau, nhưng trong tất cả các động tác đó, phải cố gắng thực hiện sự mềm mại tự nhiên, trừ bỏ tất cả sự cứng cỏi nặng nề. Đây là giai đoạn đầu tiên, rất quan trọng với người mới học. Không làm đúng, thì sau này khó sửa lại được.

b. Cố gắng giữ thân thể tự nhiên, để lợi dụng sức đàn hồi của bắp thịt
Trong vòng hai năm luyện tập, nếu các động tác đạt tới sự mềm mại linh hoạt, không còn chút cứng cỏi nặng nề nào nữa, thì đã có thể bước sang giai đoạn luyện tập kế tiếp, là dùng ý tưởng để giữ cho toàn thân được tự nhiên phối hợp chặt chẽ ý tưởng với động tác toàn thân, để lợi dụng tính chất đàn hồi của bắp thịt. Nên nhớ là phải dùng ý tưởng để giữ mức độ tự nhiên, mà không nên chia ra từng động tác.

                                       Hình 16:Cương Nhu tương trợ

c. Hành khí thì Nhu, tới chung điểm thì Cương.

Sau khi đã đạt tới mức độ mềm mại tự nhiên trong tất cả các động tác thì tiến lên một bước nữa, là vận dụng thần khí lộ ra ngoài đúng vào lúc động tác đạt tới chung điểm, thì tự nhiên, cái Cương sẽ xuất hiện ở đúng chung điểm đó. Rồi ngay sau đó, thì cái Cương không còn, khi động tác kế tiếp diễn tiến, thì lại là Nhu, thần khí biến đổi theo diễn tiến của động tác.

d. Sự vận dụng Cương Nhu và Ý Khí.

Sự vận dụng Cương Nhu tất nhiên phải kết hợp với tâm ý, thần khí và cả sự hô hấp nữa. Nói khác đi, sự vận dụng Cương Nhu đặt trên cơ sở Ý Khí.

Ở tình trạng ý tĩnh khí tụ, thì toàn thân mềm mại tự nhiên, tạo nên sự mềm mại, không trì trệ. Đến khi động tác đạt tới chung điểm, thì sự mềm mại sẽ kết hợp với sức đàn hồi của bắp thịt, mà tạo nên cái Cương.

Nói tóm lại cái Cương trong Thái cực quyền không phải là cái Cương do sự gồng bắp thịt lên mà có, mà cái Nhu trong Thái cực quyền cũng không phải là cái Nhu uể oải chết lặng, mà là cái Nhu có ý thức.

Ý Khí động và lộ ra ngoài, thì thành Cương. Ý tĩnh khí tụ và ẩn bên trong thì thành Nhu. Tâm ý động, thì thần khí động theo. Thần khí ẩn hiện thì Cương Nhu biến đổi. Bởi vậy trong lúc diễn tập hay giao đấu, thần khí sẽ chợt ẩn chợt hiện, tâm ý liên tục bất đoạn, để chỉ huy động tác. Bắp thịt sẽ cương nhu thay đổi triền miên. Như vậy là thực hiện được nguyên tắc Cương Nhu tương trợ trong Thái cực quyền vậy.

Để nắm bắt và nhớ được đặc điểm thứ bày này, chúng ta có thể tóm tắt như sau:

- Trước hết , trong giai đoạn đầu, cố gắng luyện tập động tác mềm mại, trừ bỏ tất cả sự cứng cỏi nặng nề của mình. Thời gian này thường kéo dài một hai năm.
- Sau khi đã đạt tới một mức độ mềm mại trong động tác, thì tiến sang giai đoạn luyện tập sự mềm mại tự nhiên của toàn thân, để đạt tới cái Cương tại chung điểm của mỗi động tác.
- Lúc hành khí thì dùng Nhu, động tác đạt tới chung điểm thì dùng Cương. Chung điểm của động tác chính là cài giới hạn phân biệt Cương Nhu trong Thái cực quyền.
- Kết hợp tâm ý, thần khí và hô hấp, là phương pháp biến đổi Cương Nhu.
- Cương Nhu đạt tới mức ngang nhau và theo nhau biến đổi, hoà hợp, thì đạt tới mức độ "diệu thủ"

(Chú thích : Sách Tổng luận phát minh viết rằng : thuần âm không có dương gọi là Nhuyễn thủ, thuần dương không có âm gọi là Ngạnh thủ, một âm chín dương gọi là Đầu côn, hai âm tám dương gọi là Tán thủ, ba âm bảy dương gọi là Mịch ngạnh, bốn âm sáu dương gọi là Hảo thủ, năm âm năm dương gọi là Diệu thủ)

Còn tiếp

Theo Trần thức TCQ-Cố Lưu Hinh,Thẩm Gia Trinh